Zasiłek w Niemczech: Jak oszuści wykorzystują system pomocy społecznej?

Zasiłek w Niemczech – problem wyłudzeń.

Zasiłek, znany w Niemczech jako Bürgergeld, wprowadzony w 2023 roku jako następca Hartz IV, miał być wsparciem dla bezrobotnych i osób o niskich dochodach. Jego celem było zapewnienie podstawowego dochodu oraz pomoc w powrocie na rynek pracy. Niestety, jak donoszą niemieckie media, system ten stał się celem zorganizowanych grup przestępczych, które wykorzystują luki w przepisach do wyłudzania pieniędzy. Jak duża jest skala tego problemu? Czy zasiłek spełnia swoje zadanie, czy raczej stał się łatwym łupem dla oszustów? Przyjrzyjmy się temu zjawisku, opierając się na wiarygodnych źródłach, takich jak raporty niemieckich biur pracy i mediów.

Skala problemu: Zasiłek jako cel przestępczości zorganizowanej

Według doniesień Berliner Zeitung i Süddeutsche Zeitung, oszustwa związane z zasiłkiem są bardziej powszechne, niż wcześniej zakładano. W 2024 roku Federalna Agencja Pracy (Bundesagentur für Arbeit) przeanalizowała 123 379 przypadków potencjalnych nadużyć, z czego w 101 603 potwierdzono oszustwa. Aż 43 699 spraw przekazano organom ścigania, co wskazuje na profesjonalny charakter przestępstw.

Brak ogólnokrajowej bazy danych utrudnia jednak pełną ocenę problemu. Jak podkreśla Federalne Ministerstwo Pracy (Bundesarbeitsministerium), biura pracy w różnych miastach, takich jak Berlin, Duisburg czy Gelsenkirchen, muszą samodzielnie walczyć z oszustwami. To zadanie jest niezwykle skomplikowane i wymaga dużych zasobów.

Jak działają oszuści?

Zorganizowane grupy przestępcze, często pochodzące z Europy Południowej i Wschodniej, stosują wyrafinowane metody, by wyłudzać zasiłek. Frank Böttcher, szef biura pracy w Duisburgu, opisuje, że oszuści angażują osoby z ubogich środowisk, głównie migrantów z krajów UE, takich jak Rumunia czy Bułgaria. Mechanizm oszustw wygląda następująco:

1. Fikcyjne zatrudnienie: Ofiary są zatrudniane na minimalną liczbę godzin, np. w ramach tzw. minijobów lub jako pracownicy dniówkowi. Ich niskie zarobki kwalifikują je do otrzymania zasiłku jako dodatku do dochodów.
2. Zawyżone koszty wynajmu: Pracodawca, często będący jednocześnie wynajmującym, oferuje mieszkania w złym stanie po zawyżonych cenach. Koszty te pokrywa państwo w ramach zasiłku, a pieniądze trafiają do oszustów.
3. Wyłudzanie dodatków na dzieci: Rodziny z dziećmi są szczególnie cenne dla przestępców, ponieważ zwiększają wysokość świadczeń. „Rodziny z dziećmi są preferowane, bo dostają więcej pieniędzy niż osoby samotne” – mówi Karin Welge, burmistrz Gelsenkirchen.
4. Fałszywe dokumenty: Oszuści posługują się sfałszowanymi umowami o pracę, umowami najmu i rejestracjami w systemie ubezpieczeń społecznych, co utrudnia wykrycie nadużyć.

Jak podkreśla Bärbel Bas, niemiecka minister pracy, mamy do czynienia z „mafiowymi strukturami”, które systematycznie okradają system socjalny. Problem jest szczególnie widoczny w regionach o trudnej sytuacji gospodarczej, takich jak Zagłębie Ruhry.

Wyzwania dla biur pracy: Walka z oszustami przy ograniczonych zasobach

Biura pracy, odpowiedzialne za wypłatę zasiłku i kontrolę beneficjentów, zmagają się z ogromnymi trudnościami. Anke Schürmann-Rupp, szefowa biura pracy w Gelsenkirchen, podkreśla, że wysiłek związany z wykrywaniem oszustw jest „gigantyczny”. Weryfikacja każdego przypadku wymaga szczegółowej analizy dokumentów i współpracy z innymi instytucjami, co pochłania czas i pieniądze.

Tymczasem niemiecki rząd, w ramach cięć budżetowych na lata 2024 i 2025, ograniczył finansowanie biur pracy. W 2022 roku na integrację zawodową przeznaczono 4,8 miliarda euro, w 2023 – 4,4 miliarda, a w 2024 już tylko 4,15 miliarda. Cięcia dotknęły również koszty administracyjne, co zmusiło biura pracy do oszczędzania na personelu. To paradoks: w czasie, gdy potrzeba więcej kontrolerów, biura mają coraz mniej możliwości działania.

Problemy prawne i trudności z karaniem

Kolejną przeszkodą jest brak skutecznych narzędzi prawnych. Frank Böttcher zauważa, że sądy socjalne często blokują pełne wstrzymanie wypłat zasiłku, nawet gdy beneficjenci unikają współpracy z biurami pracy. Na przykład osoby, które nie odpowiadają na wezwania dotyczące ich sytuacji finansowej, rzadko tracą świadczenia, co utrudnia walkę z nadużyciami.

Rozwiązania: Jak chronić system przed oszustami?

Eksperci i przedstawiciele biur pracy sugerują kilka rozwiązań, które mogłyby ograniczyć oszustwa:

• Automatyczne porównywanie danych: System umożliwiający wymianę informacji między instytucjami ułatwiłby wykrywanie niezgodności.
• Elektroniczne wypłaty wynagrodzeń: Obowiązek przelewania pensji na konta bankowe ograniczyłby możliwość ukrywania dochodów.
• Surowsze kary: Zapowiedziana reforma zasiłku zakłada szybsze i bardziej rygorystyczne sankcje dla osób, które nie współpracują z biurami pracy.

Czy zasiłek wymaga gruntownej reformy?

Zasiłek w obecnej formie budzi wiele pytań. Z jednej strony wspiera najuboższych, z drugiej – jego luki umożliwiają nadużycia na dużą skalę. Czy możliwe jest stworzenie systemu, który będzie skuteczny, a jednocześnie odporny na oszustwa? Może kluczem jest nie tylko zaostrzenie kontroli, ale też lepsze wsparcie dla tych, którzy chcą uczciwie wrócić na rynek pracy.

Zasiłek w Niemczech to temat, który może dotyczyć także Polaków pracujących za granicą. Jak sądzisz, co można zrobić, by systemy pomocy społecznej były bardziej sprawiedliwe? Czy znasz podobne problemy w Polsce? Podziel się swoją opinią w komentarzu lub udostępnij artykuł, by zachęcić innych do dyskusji!